Urlop rodzicielski może pomóc ojcu spędzić więcej czasu z dzieckiem i wesprzeć drugiego rodzica w opiece. Ile trwa urlop przysługujący ojcu i na jakich zasadach można z niego skorzystać? Szczególne znaczenie ma nieprzenoszalne 9 tygodni, które przepisy rezerwują dla każdego z rodziców. W artykule wyjaśniam, jak zaplanować urlop i nie stracić tego uprawnienia.
Ojciec ma własne, indywidualne prawo do urlopu rodzicielskiego. Rodzicom przysługuje łącznie 41 tygodni po urodzeniu jednego dziecka lub 43 tygodnie po porodzie mnogim. Tata może wykorzystać odpowiednio 32 albo 34 tygodnie, ponieważ 9 tygodni zarezerwowano wyłącznie dla drugiego rodzica.
Tych 9 tygodni nie dodaje się do wspólnego limitu ani nie można ich przekazać. Jeśli ojciec ich nie wykorzysta, przepadną; tak samo niewykorzystane tygodnie matki nie przejdą na tatę. Rodzice mogą jednak korzystać z urlopu równocześnie, podzielić go między siebie albo wykorzystywać naprzemiennie, o ile nie przekroczą łącznego limitu 41 lub 43 tygodni.
Nawet 67 tygodni urlopu przy szczególnych potrzebach dziecka
Rodzice mogą podzielić urlop na maksymalnie 5 części, które nie muszą następować bezpośrednio po sobie ani po urlopie macierzyńskim. Muszą wykorzystać go do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. Wniosek o rozpoczęcie urlopu należy złożyć co najmniej 21 dni wcześniej — w formie papierowej lub elektronicznej. Warto wcześniej uzgodnić z drugim rodzicem podział tygodni, by nie stracić nieprzenoszalnej części.
Jeśli dziecko ma zaświadczenie o ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniu lub nieuleczalnej chorobie zagrażającej życiu, związanych z okresem prenatalnym albo porodem, limit wzrasta do 65 tygodni przy jednym dziecku i 67 tygodni przy porodzie mnogim. Rodzic może też łączyć urlop z pracą na maksymalnie pół etatu; wówczas urlop wydłuża się proporcjonalnie. Za czas urlopu przysługuje zasiłek macierzyński: zwykle wynosi 70% podstawy wymiaru, a przy złożeniu odpowiedniego wniosku w ciągu 21 dni po porodzie — 81,5% za zasadniczą część urlopu. Jak już jesteśmy w temacie, sprawdź, jak obliczyć wymiar urlopu wypoczynkowego.
Jak ojciec może zaplanować 9 tygodni urlopu rodzicielskiego
Oto najważniejsze zasady: ile trwa urlop rodzicielski ojca, które tygodnie są nieprzenoszalne oraz kiedy złożyć wniosek, by z nich skorzystać.
- Ustal wymiar urlopu. Rodzicom przysługuje łącznie 41 tygodni urlopu po urodzeniu jednego dziecka lub 43 tygodnie po porodzie mnogim. Mogą korzystać z urlopu równocześnie, ale każdy wykorzystany tydzień pomniejsza wspólną pulę.
- Zarezerwuj własne 9 tygodni. Każdy rodzic ma 9 tygodni, których nie może przekazać drugiemu. Ojciec może wykorzystać je samodzielnie, a jeśli tego nie zrobi, tygodnie przepadają. W standardowej sytuacji jeden rodzic może zatem wykorzystać najwyżej 32 tygodnie, a po porodzie mnogim — 34.
- Wybierz termin i podział. Ojciec może wziąć urlop jednorazowo albo podzielić go na maksymalnie 5 części. Nie musi zaczynać go bezpośrednio po urlopie macierzyńskim; rodzice mogą też korzystać z urlopów naprzemiennie lub równocześnie. Muszą wykorzystać urlop najpóźniej do końca roku, w którym dziecko kończy 6 lat.
- Złóż wniosek z wyprzedzeniem. Przekaż pracodawcy wniosek papierowo lub elektronicznie co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem urlopu. Podaj w nim okres urlopu, dane dziecka oraz informację, czy i w jakim zakresie drugi rodzic korzysta z urlopu rodzicielskiego.
- Sprawdź wysokość zasiłku. Za urlop rodzicielski przysługuje zasiłek macierzyński: zasadniczo 70% podstawy wymiaru. Jeśli w ciągu 21 dni po porodzie złożysz odpowiedni wniosek obejmujący urlop macierzyński i rodzicielski, stawka za podstawowy okres może wynieść 81,5%. Za 9 tygodni przysługujących wyłącznie drugiemu rodzicowi zasiłek wynosi 70%.
Dlaczego 9 tygodni urlopu ojca nie można przekazać matce?
Dziewięć tygodni urlopu rodzicielskiego zarezerwowanych dla ojca to jego indywidualne uprawnienie, a nie część puli, którą rodzice mogą dowolnie dzielić. Zasadę tę wprowadziły zmiany w Kodeksie pracy obowiązujące od 26 kwietnia 2023 roku, wdrażające unijną dyrektywę o równowadze między życiem zawodowym a prywatnym. Ich celem jest zapewnienie obojgu rodzicom realnej możliwości opieki nad dzieckiem.
Przy narodzinach jednego dziecka urlop rodzicielski wynosi łącznie 41 tygodni, a przy porodzie mnogim — 43 tygodnie. Z tej puli każde z rodziców ma 9 tygodni wyłącznie dla siebie. Ojciec nie może przekazać swoich tygodni matce, a jeśli z nich nie skorzysta, niewykorzystana część przepada. Te tygodnie nie zwiększają wspólnego limitu, lecz stanowią jego zarezerwowaną część.
W rezultacie jeden rodzic może wykorzystać najwyżej 32 tygodnie przy jednym dziecku albo 34 tygodnie przy porodzie mnogim. Pozostałą część wspólnej puli rodzice mogą dzielić, wykorzystywać naprzemiennie lub równocześnie, nie przekraczając łącznego wymiaru. Urlop można podzielić na maksymalnie 5 części, a wniosek należy złożyć pracodawcy co do zasady najpóźniej 21 dni przed jego rozpoczęciem. Jak już tu wpadłeś to Sprawdź, komu przysługuje dodatkowy urlop w 2026 roku. Osobna pula dla ojca wzmacnia wspólną odpowiedzialność za opiekę nad dzieckiem.
Urlop ojca wspiera równy podział opieki nad dzieckiem
Gdyby ojciec mógł przekazać swój urlop matce, rodzina mogłaby wrócić do modelu, w którym opiekę przejmuje niemal wyłącznie ona. Dlatego zarezerwowane tygodnie zachęcają ojców do samodzielnej opieki i wspierają równy podział obowiązków. Ojciec nie musi korzystać z urlopu, ale nie może zamienić swojego uprawnienia w dodatkowy czas wolny dla drugiego rodzica.
Jeśli każde z rodziców wykorzysta po 16 tygodni, razem zużyją 32 tygodnie. Oboje wykorzystają wówczas własne 9 tygodni, a pozostałe 14 tygodni pobiorą ze wspólnej puli. Przy jednym dziecku pozostanie z niej jeszcze 9 tygodni, które może wykorzystać jedno z rodziców lub oboje, o ile nie przekroczą łącznego limitu. Tych tygodni nie należy mylić z nieprzenoszalną częścią ojca.
Za urlop rodzicielski przysługuje zasiłek macierzyński: zasadniczo wynosi 70% podstawy wymiaru, a po złożeniu odpowiedniego wniosku w ciągu 21 dni po porodzie może wynieść 81,5% za podstawowy okres. Za 9 tygodni przeznaczonych dla drugiego rodzica zasiłek wynosi 70%. Wniosek o urlop można złożyć papierowo lub elektronicznie, a z urlopu skorzystać do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. Ojciec może zrezygnować ze swoich tygodni, ale nie może przekazać ich matce.
Warto pamiętać, że dziewięć tygodni zarezerwowanych dla ojca nie przepada, jeśli wykorzysta je w innym terminie niż matka — rodzice mogą korzystać z urlopu rodzicielskiego naprzemiennie lub równocześnie, o ile nie przekroczą łącznego wymiaru.
Jak podzielić urlop rodzicielski między rodziców, by nie stracić wolnych tygodni?
Najpierw ustalcie wspólny limit: po urodzeniu jednego dziecka wynosi 41 tygodni, a przy porodzie mnogim — 43. Każde z rodziców ma w tej puli własne, nieprzenoszalne 9 tygodni; niewykorzystane tygodnie przepadają. Dlatego przy jednym dziecku jeden rodzic może wziąć najwyżej 32 tygodnie, a drugi powinien zaplanować swoje 9. Przy porodzie mnogim jeden rodzic może wykorzystać maksymalnie 34 tygodnie.
Pozostałą część podzielcie według potrzeb: możecie korzystać z urlopu kolejno lub jednocześnie, a także rozłożyć go na maksymalnie 5 części o różnej długości. Nie musicie zaczynać od razu po urlopie macierzyńskim, ale pamiętajcie o wspólnym limicie. Rozpiszcie daty w kalendarzu i odejmujcie od puli wykorzystane tygodnie.
Rodzinna pula urlopu może przepaść — zaplanujcie każdy tydzień
Przykład przy jednym dziecku: mama i tata biorą po 16 tygodni, czyli razem 32. Po odjęciu ich indywidualnych, 9-tygodniowych części wykorzystują 14 z 23 tygodni wspólnej puli. Zostaje 9 tygodni do podziału między rodziców lub do wykorzystania przez jedno z nich. Pilnujcie limitu, bo niewykorzystane tygodnie przepadają.
Wniosek złóżcie pracodawcy co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem urlopu — papierowo lub elektronicznie. Podajcie dokładne daty, wymiar urlopu oraz plany drugiego rodzica, aby uniknąć poprawek i nieporozumień. Wykorzystajcie urlop najpóźniej do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat; uwzględnijcie też przerwy między częściami.
Wspólne planowanie urlopu ułatwia pogodzenie opieki nad dzieckiem z obowiązkami zawodowymi. Ustalcie podział z wyprzedzeniem i sprawdźcie, czy wszystkie terminy mieszczą się w przysługującym limicie.
Warto pamiętać, że 9 tygodni każdego rodzica to osobna, nieprzenoszalna część urlopu — nawet jeśli drugi rodzic nie zamierza z niej skorzystać, nie można zamienić jej na dodatkowe tygodnie dla partnera.
Kiedy złożyć wniosek o urlop rodzicielski i jakie formalności trzeba spełnić?
Sprawdź zasady planowania urlopu rodzicielskiego, terminy składania wniosków i wymagane formalności.
- Ustal, komu i w jakim wymiarze przysługuje urlop. Z urlopu mogą korzystać pracujący rodzice, także adopcyjni, równocześnie lub osobno. Łączny wymiar wynosi zasadniczo 41 tygodni przy jednym dziecku i 43 tygodnie przy porodzie mnogim. Każdy rodzic ma w tej puli 9 tygodni, których nie może przekazać drugiemu — niewykorzystane tygodnie przepadają.
- Zaplanuj termin i podział urlopu. Nie musisz zaczynać urlopu bezpośrednio po macierzyńskim; możesz go wykorzystać do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. Wybierz jeden termin albo podziel urlop na maksymalnie 5 części — przepisy nie określają minimalnej długości każdej z nich. Rodzice mogą korzystać z urlopu naprzemiennie lub jednocześnie, ale muszą zmieścić się we wspólnym limicie.
- Złóż wniosek z odpowiednim wyprzedzeniem. Przekaż go pracodawcy w formie papierowej lub elektronicznej co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem urlopu. Taki sam termin obowiązuje, jeśli chcesz łączyć urlop z pracą. Pracodawca może odmówić tylko wtedy, gdy nie pozwala na to organizacja lub rodzaj pracy; przyczynę powinien podać w ciągu 7 dni.
- Wpisz we wniosku wszystkie potrzebne dane. Podaj swoje dane i dane pracodawcy, dane dziecka oraz datę jego urodzenia, dokładny okres urlopu i informację, czy oraz kiedy skorzysta z niego drugi rodzic. Dołącz wymagane dokumenty, np. odpis aktu urodzenia, i zachowaj potwierdzenie złożenia wniosku. Dokładne daty i prawidłowy wymiar pomogą uniknąć poprawek.
- Rozważ wspólny wniosek po porodzie. W ciągu 21 dni od porodu matka może złożyć tzw. długi wniosek o urlop macierzyński i rodzicielski, tak aby rodzicielski rozpoczął się bezpośrednio po macierzyńskim. Termin wpływa też na wysokość zasiłku: po spełnieniu warunków wynosi on 81,5% podstawy za zasadniczy okres, a za 9 tygodni przysługujących drugiemu rodzicowi — 70%. W pozostałych przypadkach zasiłek za urlop rodzicielski wynosi zasadniczo 70% podstawy.
- Sprawdź, czy przysługuje dłuższy urlop lub dodatkowe uprawnienia. W przypadkach określonych w przepisach i potwierdzonych zaświadczeniem „Za życiem” urlop może trwać 65 tygodni przy jednym dziecku albo 67 tygodni przy porodzie mnogim. Rodzice wcześniaków i dzieci hospitalizowanych po narodzinach mogą też ubiegać się o uzupełniający urlop macierzyński przed rodzicielskim — pod warunkiem spełnienia wymogów i przedstawienia dokumentacji.
Źródła:
- https://www.pulshr.pl/prawo-pracy/dodatkowe-dziewiec-tygodni-urlopu-dla-ojca-czy-dla-matki-ministerstwo-wyjasnia,112220.html
- https://kadrywpigulce.pl/czy-dodatkowy-urlop-rodzicielski-9-tygodni-mozna-dzielic/
- https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-urlop-rodzicielski
- http://www.urlopypracownicze.pl/artykul,83,16470,zasady-korzystania-z-tzw-luznej-czesci-urlopu-rodzicielskiego.html
- https://e-prawopracy.pl/wniosek-o-udzielenie-urlopu-rodzicielskiego/
